Jachthuis op Veluwe uniek Berlage monument

Het echtpaar Kröller-Müller was een eeuw geleden puissant rijk. Hun autobezit illustreert dat: rond 1920 waren er in Nederland 12 auto’s geregistreerd en daarvan stonden er 8 op naam van deze familie.

Hij was een succesvol zakenman die graag deelnam aan jachtpartijen. Zij was een verwoed kunstverzamelaar en had belangstelling voor het spirituele.

 

Het jachthuis dat ze op de Veluwe lieten bouwen noemden ze naar Sint Hubertus, de schutspatroon van de jagers. De grote glas-in-loodramen in de hal beelden de legende uit van deze heilige, die zijn losbandige leven liet varen toen er tijdens de jacht een hert aan hem verscheen met een lichtend kruis tussen het gewei.

Hoewel Berlage het waarschijnlijk niet zo heeft bedoeld, is er weinig fantasie voor nodig om in het grondplan van het gebouw een gewei te herkennen met in het midden de toren als een verwijzing naar het lichtend kruis.

Het Jachthuis werd in 1920 opgeleverd. Helene Kröller-Müller had er op gestaan dat het buitenhuis een eenheid zou vormen met de omgeving. In die opzet is de architect zeker geslaagd. Toch betekende het moderne en robuuste bakstenen gebouw een cultuurshock voor de arme boeren die in de omgeving woonden.

 

Jachthuis Sint Hubertus is een toonbeeld van de sobere, consequente, rationele en niets verhullende bouwstijl die kenmerkend is voor Berlage. Alles moest volkomen symmetrisch zijn en werd van tevoren tot op de centimeter nauwkeurig berekend. In het Jachthuis paste hij bijvoorbeeld consequent een vast stramien toe van 110 x 110 cm.

De buitenmuren werden opgetrokken uit rode baksteen. Dus werd er binnen ook met bakstenen gewerkt. De muren en de plafonds zijn gemetseld in kleurrijke geglazuurde bakstenen. De kleuren zijn symbolisch: rood voor de aarde, blauw voor de lucht, geel voor de zon en groen voor de flora. Het effect is zeer decoratief.

 

De constructie van het gebouw is overal duidelijk te zien; de stalen balken in het plafond zijn bewust in het zicht gehouden en zijn qua volledig kleur in harmonie met de rest van het vertrek.

 

En nog zo’n typische eigenschap van Berlage die in het Jachthuis tot uiting komt: hij hield niet van losse versieringen in een gebouw. Verfraaiingen werden aan het gebouw zelf aangebracht en zijn er min of meer onlosmakelijk mee verbonden. Dat trok hij zelfs door in de inrichting.

Berlage leverde een totaalconcept. Hij liet kunstwerken maken voor specifieke plaatsen in het huis en ontwierp zelf het meubilair en de tapijten. Alles werd door de architect perfect op elkaar afgestemd.

Hij zorgde er bovendien voor dat de toekomstige bewoners het niet in hun hoofd zouden halen om iets in het interieur te verplaatsen. Daartoe gebruikte hij soms drastische middelen, zoals het verankeren van een schilderij aan de muur. Of een vloer slechts rondom – dus niet onder – het door hem ontworpen tapijt betegelen: gegarandeerd dat het tapijt op z’n plek zou blijven! Zo zou ook de eettafel, die Berlage boven op het tapijt had gedacht, altijd mooi symmetrisch in de ruimte blijven staan.

 

Verder heeft hij het Jachthuis van alle gemakken voorzien. Bij de oplevering was het een waar huis van de toekomst; met een centraal stofzuigersysteem, centrale verwarming, een ventilatiesysteem, warm- en koud stromend water, een elektrische lift, en telefoon (het telefoonnummer van het Jachthuis was 1). En alle nieuwe technische snufjes werden onopvallend in het gebouw geïntegreerd.

 

Zelfs de buitenomgeving nam hij mee in zijn totaalconcept. Hij ontwierp de tuin, de vijver, de theepaviljoentjes en de brug. Zodoende hebben ze niet alleen in Amsterdam, maar ook op de Veluwe een Berlagebrug.

 

Toch maakte Berlage het buitenverblijf van het echtpaar Kröller-Müller niet helemaal af. In de laatste fase kreeg hij het aan de stok met zijn opdrachtgeefster die zich, naar zijn zin, teveel bemoeide met het ontwerp. Mevrouw wenste een erker in haar zitkamer. Maar zo’n uitstulping zou de symmetrie van het gebouw doorbreken en dat was voor de architect de spreekwoordelijke druppel.

Net als het Jachthuis zelf wordt ook de omgeving ervan al bijna een eeuw lang zorgvuldig in stand gehouden. Anton en Helene Kröller-Müller hadden stukje bij beetje 6800 hectare grond op de Veluwe aangekocht en lieten hun huis midden in de natuur bouwen: tussen Otterlo en Hoenderloo. Ze hebben alles nagelaten aan de gemeenschap en voor het beheer van hun landgoed is het Nationale Park de Hoge Veluwe opgericht. Elders in het Park heeft de overheid een museum gebouwd voor de kunstverzameling van Helene: het Kröller-Müller museum. Het voormalige buitenverblijf van het echtpaar is open voor publiek. Het ligt een paar kilometer ten noorden van het museum en er worden dagelijks rondleidingen van drie kwartier gegeven. Ze starten bij de hoofdingang, tegenover de vroegere hondenkennel met z’n markante klok.  

 

Belangstellenden mogen rondkijken in een aantal vertrekken, waaronder de eetkamer met z’n geweldige uitzicht op de vijver, en de beide koepels met de rookkamer van Anton en de theekamer van Helene. De kleurrijke plafonds en wanden van geglazuurd baksteen, de prachtige vloeren van geperst glas uit Leerdam, de tapijten met hun zwarte rand, de deuren van coromandelhout, de massieve houten meubelen, en de albasten lampen…

 

Ze geven een schitterend beeld van het werk van Berlage. Tot en met januari 2009 zijn er ook speciale rondleidingen gewijd aan Helene Kröller-Müller. Die gunnen de bezoekers anderhalf uur lang een kijkje in haar privé vertrekken, de kinderafdeling, een logeerkamer en vertrekken van de dienstboden. De in de toren gevestigde theekamer van mevrouw is helaas niet toegankelijk voor het publiek.